Regeneratieve regio's

In 2050 wil Nederland klimaatneutraal zijn en beschikken over een circulaire economie, ingebed in een gezonde en biodiverse leefomgeving. Om die toekomst te bereiken, is het verduurzamen van onze huidige systemen niet genoeg.
Het vraagt om manieren van wonen, werken en samenleven die actief bijdragen aan het welzijn van gemeenschappen en ecosystemen. Daarvoor is het nodig een nieuwe ruimtelijke logica te ontwikkelen die de planetaire grenzen respecteert en regeneratieve systemen mogelijk maakt. In zo’n logica staat welzijn boven welvaart, worden ruimte en grondstoffen zorgvuldig benut, wordt afwenteling van de negatieve effecten hiervan op andere plekken of toekomstige generaties voorkomen en vormt de eigenheid van gebieden het vertrekpunt. Wat is er nu nodig om een regeneratieve leefomgeving en samenleving vorm te geven, en welke ruimtelijke keuzes kunnen we vandaag maken om (bio)regio’s te ontwikkelen die recht doen aan welzijn, duurzaamheid en regionale eigenheid?

projecten

Sociaal geworteld

Voor het project Sociaal geworteld onderzoekt Studio Topsy Turvy hoe lokale, collectieve voedselbospraktijken kunnen functioneren als bron van regeneratieve kennis in het Groene Hart. De bodem staat daarin centraal: niet als passieve ondergrond, maar als sociaalecologisch systeem. Het project bestaat uit drie fases: etnografisch en ontwerpend onderzoek in drie voedselbossen, verrijking met bodemkundige analyses, en vertaling naar regionale ontwerpprincipes. Dit resulteert in een ontwerpmethodiek, visuele schema's van bodemprocessen, een regionale ontwerpstrategie en een documentaire. Studio Topsy Turvy werkt samen met Laura Thomas (TU Delft/Spades), Catherine Vroon (EUR) en drie voedselbossen: Velics Voedselbos Lopik, Voedselmoeras/Polderlab Oud Ade en Voedseltuin Rotterdam. Beleidspartners zijn onder andere Bestuurlijk Platform Groene Hart en Gemeente Rotterdam.

Regeneratieve infrastructuur als hefboom voor een regionale transitie

Lokale voedselinitiatieven in Nijmegen werken aan regeneratieve praktijken, maar missen structurele infrastructuur om te groeien en samen te werken. In Regeneratieve infrastructuur als hefboom voor een regionale transitie onderzoeken Tender en Holly Dale hoe een betere infrastructuur burgerinitiatieven in Nijmegen kan verbinden en versterken. Het onderzoek wordt in drie fases uitgevoerd: het analyseren van behoeften, het maken van prototypes via co-creatiesessies, en het vertalen van inzichten naar ontwerpkaders en beleidsmodellen. Dit resulteert in een werkboek met overdraagbare ontwerpprincipes en handelingsperspectieven. Het kernteam bestaat uit Joshua Stevenson en Kyra van den Hil. Stichting Eetmeerbosch is hoofdpartner. Gemeente Nijmegen, De Streek op Tafel en Grondstoffen Collectief Nederland zijn betrokken als netwerkpartners.

De grootste regeneratieve tuin van Nederland

In De grootste regeneratieve tuin van Nederland ontwikkelt erthberi landschapsarchitectuur een alternatief verhaal over de Veluwe. Het ontwerpend onderzoek richt zich op de Veluwe als regeneratief landschap, waarin houtoogst, waterinfiltratie, biodiversiteitsherstel en bewoonbaarheid in balans zijn. Het doel is te komen tot uitvoerbare ontwerpstrategieën en een toekomstbeeld voor een Veluwe in balans. Een grafische verbeelding maakt dit toekomstbeeld tastbaar. Daarnaast wordt een debat georganiseerd over wat natuur is en wat er allemaal in de natuur kan plaatsvinden. Het ontwerpteam bestaat uit Yael von Mengden (erthberi landschapsarchitectuur), Saïde Küppel (MUST Stedebouw) en Floor Mulder (landschapsontwerper en illustrator). De coalitie bestaat verder uit Staatsbosbeheer, Provincie Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe en Gemeente Ede.

Positieve gezondheid genereren in de Noordelijke Peelpoort

In de Noordelijke Peelpoort zijn veel lokale initiatieven actief, maar een gedeeld kader om ze te verbinden ontbreekt. In Positieve gezondheid genereren in de Noordelijke Peelpoort onderzoekt Werkend Landschap of het concept ‘positieve gezondheid’ dat kader kan bieden. Positieve gezondheid kijkt verder dan ziekte alleen: ook veerkracht, zingeving en sociale verbinding tellen mee. Het idee is dat dit concept richting kan geven aan de ontwikkeling van een regeneratief landschap in de regio. Via een landschappelijke analyse en twee praktijkgerichte workshops vormen de ervaringen en ambities van bewoners en initiatieven het vertrekpunt. De uitkomsten worden gebundeld in een gebiedsvisie voor de Noordelijke Peelpoort, een kansencatalogus en een staalkaart met regeneratieve ideeën. Het doel is een visie die inwoners en beleidsmakers concrete handvatten biedt om gezamenlijk aan de slag te gaan. Partners zijn Louis Bolk Instituut, Gemeente Maashorst en Agroforestrysupplies.

Kringloopplein Warmonderhof

In Kringloopplein Warmonderhof willen cosmos landschap, Studio Alexander Beeloo en Stichting Warmonderhof de Warmonderhof ontwikkelen tot een kenniscentrum voor regeneratieve landbouw, waar kringloopprincipes, boslandbouw en educatie samenkomen. De centrale ontwerpvraag is hoe een kringloopplein te ontwerpen waar oogst, reststromen, ecologie, kennisdeling en gemeenschapsvorming samenkomen. In de eerste fase wordt onderzocht hoe bestaande en nieuwe kringlopen samenwerken binnen het boerenbedrijf. Dit wordt vastgelegd in een kringloopschema en vervolgens vertaald naar een erfinrichting en boerenarchitectuur. Naast de kernpartners zijn het Louis Bolk Instituut, Agroforestry Network Flevoland en Aeres MBO Warmonderhof Dronten betrokken bij het project.

Polder parade

In Flevoland botsen voedselproductie, bodemdaling, vernatting en ruimtedruk met versnipperde plannen. In Polder parade brengt Stichting 'n Wilde Keuze de gehele graanketen samen om vanuit de praktijk te onderzoeken hoe voedsel kan functioneren als drager van een samenhangende, regeneratieve regio. De graanketen wordt samen met ketenpartners onderzocht als ruimtelijk systeem. Dit resulteert in een gedeeld systeembeeld, toekomstperspectieven per ketenonderdeel en concrete handelingsafspraken tussen partijen. Op basis hiervan worden kennisdragers ontwikkeld, zoals conceptuele diners, spelvormen of modulaire prints, die samenwerking versterken en een breder bereik mogelijk maken. Stichting 'n Wilde Keuze werkt samen met transitieontwerper Maria Geuze en biodynamische boerderij De Zonneboog.

Porrelen

De Bollenstreek kampt met watertekorten, verzilting, monocultuur en schade door bestrijdingsmiddelen. In Porrelen: het regenereren van de bollencultuur onderzoeken KCCM en Copijn hoe de regio kan transformeren van een uitgeputte monocultuur naar een regeneratief landschap, gebaseerd op polycultuur en wederkerigheid. Het landschap wordt daarin gezien als levend systeem en partner. Via ontwerpend onderzoek en lokale samenwerking worden nieuwe vormen van landgebruik en identiteit uitgewerkt. Het project ontwikkelt een tijdlijn die visualiseert wat het landschap was, wat het nu is en wat het zou kunnen worden. Deze tijdlijn dient als gesprek- en denkinstrument om alternatieve toekomstbeelden te verkennen. Naast KCCM en Copijn maken ook NIOO-KNAW en Dendrologic deel uit van het kernteam.

Concrete Harvests

In Concrete Harvests onderzoeken Ana Luisa Moura (Mapdraft) en Renzo Sgolacchia (OMERO) hoe de schokbetonschuren in de Noordoostpolder van Flevoland ingezet kunnen worden voor een regeneratieve toekomst, waarbij erfgoed, ruimtelijke ordening en ecologisch herstel samenkomen. In de eerste fase wordt een kaart opgesteld met informatie over het gebruik en de staat van de schuren, en worden drie boerderijen als casestudies onderzocht. Hiervoor worden archiefonderzoek, veldwerk, participatieve workshops en filmdocumentatie ingezet. Het onderzoek wordt vertaald naar een toolbox met scenario's voor hergebruik en samenwerkingsvormen. De resultaten worden gedeeld via een publicatie, beleidsnotities, een korte film en twee publieke evenementen. Partners zijn Gemeente Noordoostpolder, Stichting Landschapsbeheer Flevoland, Provincie Flevoland, Ministerie van VRO, PBL, RCE en boerderij Zonnegoed.

Het regeneratieve erf als knooppunt tussen mens en landschap

Boerderij Vaderland in Nuenen werkt regeneratief, maar het erf als geheel nog niet. In Het regeneratieve erf als knooppunt tussen mens en landschap onderzoekt Vaderland hoe het erf opnieuw kan worden ingericht, zodat water, bodem, natuur, voedsel, mensen, cultuurhistorie en economie in balans komen. Via ontwerpend onderzoek wordt de gelaagdheid van het gebied in kaart gebracht. Samen met experts, omwonenden en stakeholders worden het ecologische en sociaaleconomische perspectief van het erf onderzocht. Dit resulteert in een gedeelde visie voor het erf, een atlas met een schets voor de toekomstige inrichting, en een wandelroute waarlangs interventies en verhalen zichtbaar worden. Vaderland werkt samen met Biobased Creations, Werkstatt en Verhoeven de Ruiter. Waterschap De Dommel en Provincie Noord-Brabant zijn betrokken als partners.

Kathedraallandschappen

Natuurherstel in Nederland faalt vaak op de lange termijn: top-down beleid is vluchtig en bottom-up initiatieven blijven versnipperd. In Kathedraallandschappen onderzoeken Walden Studio en Akademie van Plaats hoe ruimtelijk ontwerp lokale initiatieven kan verbinden, en kan bijdragen aan toekomstbestendige landschappen. Via ontwerpend onderzoek en veldwerk verkennen ontwerpers, ecologen en lokale actoren vijf biotopen in het landschap tussen de Veluwe, Flevoland en de Utrechtse Heuvelrug. De opgedane inzichten worden vertaald naar een Kathedraaltoolkit: een visueel overzicht van concrete ingrepen. Betrokken partners zijn ARK Rewilding, Waterschap Vallei en Veluwe, Landschapsbeheer Gelderland, Landschapsbeheer Flevoland, voedselbos en moestuin Thuishaven Zeewolde en gemeenschap Zevenbergjes.

Bio-regio Zuidwestelijke Delta

De Zuidwestelijke Delta (Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden en het westelijk deel van Noord-Brabant) staat onder druk door zeespiegelstijging, verzilting en verlies van biodiversiteit. In Bio-regio Zuidwestelijke Delta wil Studio Inscape nieuwe verbindingen leggen tussen mens, water en bodem. Via ontwerpend onderzoek worden menselijke en niet-menselijke actoren, grondstoffen en landschappen in kaart gebracht. Op basis daarvan worden scenario's en ruimtelijke voorstellen uitgewerkt die regeneratieve kringlopen herstellen. Het doel is een zogeheten ‘biofabrique’ te ontwikkelen: een netwerk van mensen, plekken en materialen in de Zuidwestelijke Delta. Dit netwerk wordt inzichtelijk gemaakt via een concrete kaart, die in een vervolgfase dient als basis voor een bioregionale strategie. Zo worden kennisdeling, beleid en ontwerppraktijk in de regio met elkaar verbonden. Studio Inscape werkt samen met Jorryt Braaksma van LAMA landscape architects. Het NIOZ, CBK Zeeland en het programma Zuidwestelijke Delta zijn betrokken als partners.

Het nieuwe ruimtelijke contract

Individuele keuzes in wonen en gebiedsontwikkeling leiden vaak tot collectieve schade voor welzijn en ecologie. Voor Het nieuwe ruimtelijke contract onderzoekt PosadMaxwan hoe in Rotterdam-Rijnmond een nieuw contract kan ontstaan voor wonen en gebiedsontwikkeling, waarin samenwerking, rechtvaardigheid en ecologische draagkracht centraal staan. Het onderzoek is opgebouwd uit drie delen. Eerst worden via een ‘waardekader’ onderliggende opvattingen over vrijheid, eigendom en rechtvaardigheid in kaart gebracht. Dan volgt een systeemanalyse van rollen, belangen en afhankelijkheden. Ten slotte worden terugkerende oplossingen uit theorie en praktijk gebundeld in een pattern language, om losstaande ideeën te verbinden tot een samenhangend geheel. Dit resulteert in een poster, een online tool, een rapport met visualisaties en een website met kaarten. Per thema en schaal worden dertig tot vijftig patronen getoond. Alle resultaten zijn direct toepasbaar voor initiatiefnemers, ontwerpers en beleidsmakers, worden open source gedeeld en verspreid via bijeenkomsten en symposia. PosadMaxwan werkt samen met DRIFT, Ruimdenkers en Gemeente Rotterdam.

Circulair sedimentmanagement als basis voor een leefbare delta

In de Rijn-Maasmonding wordt jaarlijks veel schoon sediment gebaggerd en afgevoerd naar zee. Tegelijkertijd is er elders behoefte aan zand en slib voor natuur en waterveiligheid. In Circulair sedimentmanagement als basis voor een leefbare delta onderzoekt Buro Waterfront hoe dit sediment kan worden omgevormd van afvalproduct tot herbruikbare grondstof. Samen met experts en lokale stakeholders worden toepassingen ontwikkeld voor grootschalig hergebruik, met meerwaarde voor natuur, recreatie en waterveiligheid. De eerste fase resulteert in een sedimentstrategie voor de Rijn-Maasmonding en een uitgewerkt businessconcept. De bevindingen worden gedeeld via een digitale publicatie en een publieke presentatie. Buro Waterfront werkt samen met Bureau Stroming, Rebel Group en Deltares. ARK Rewilding en de netwerken van Rivier als Getijdepark XL en Proeftuin Sediment Rijnmond zijn betrokken als partners.

Towards a Rijnmond Earth Center

In Towards a Rijnmond Earth Center onderzoekt Studio ACTE hoe aarde kan worden ingezet als koolstofarme, regionale bouwgrondstof. Het doel is om de regio Rotterdam te herdefiniëren als bioregio, waarin kennis rondom bouwen met aarde centraal staat. In de eerste fase worden materiaalstromen, infrastructuren en stakeholders in kaart gebracht. Dit resulteert in een 'Atlas of Regional Earth Culture': een visie voor de ontwikkeling van prototypes en een maquette voor een speculatief 'Earth Center' (een plek voor samenwerking, productie en kennisuitwisseling). Het project wil een regionaal netwerk opzetten van leveranciers, ambachtslieden, instituten en publieke partijen. Ook wordt onderzocht hoe de opgedane lessen toepasbaar zijn in andere contexten. Studio ACTE werkt samen met Stadsgrond, Oskam VF, Rotterdam Circulair en provincie Zuid-Holland / Holland Houtland. De eerste fase wordt afgesloten met een workshop en een publiek presentatiemoment.

(Co)operatie Goude genen

Eeuwenlang vormde IJsselklei de basis van Gouda's identiteit, van IJsselstenen tot Gouds plateel. In (Co)operatie Goude genen herwaardeert LabC en Esqude rivierklei als grondstof voor ecologisch herstel en een nieuwe stedelijke identiteit. De reis van klei wordt gespiegeld aan de Donut-economie van Kate Raworth: per schakel in de keten wordt onderzocht hoe ecologische en sociale waarde ontstaat. Zo transformeert een lineaire keten tot een circulair proces van winning, productie en kennisdeling. Het project beoogt de oprichting van een coöperatie met collectief eigenaarschap en inzicht in ketenrollen en samenwerking. LabC werkt samen met Esqude, Studio Audal en New Environments. Betrokken partners zijn onder andere Groene Hart Circulair, Gemeente Gouda, Oskam en de Groene Hart Biënnale.