Over grenzen

Grenzen kunnen verschillend worden beleefd: bestuurlijk, landschappelijk, ecologisch, maar ook praktisch. Hoe kan het overgangsgebied rondom de grens eruitzien als we de urgente opgaven die er zijn, grensoverstijgend en in gezamenlijkheid integraal benaderen?
Door middel van ontwerpend onderzoek wil het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie naar boven halen wat er speelt op verschillende schaalniveaus in Nederlandse grensgebieden – binnenlands, maar ook overzee. Waar is in het licht van de urgente opgaves nu en in de toekomst concreet behoefte aan? Waar is beweging mogelijk? En hoe laten we zien dat grensgebieden juist voorbeeldstellend kunnen zijn als het gaat om het laden van begrippen als wederkerigheid en meervoudigheid?

Via de Open Oproep Over grenzen wordt in 15 projecten op basis van ontwerpend onderzoek gezocht naar de kernwaarden van verschillende grensgebieden. Door observatie, analyse, reflectie en verbeelding worden nieuwe kansen blootgelegd. Dit leidt tot waardevolle inzichten voor zowel beleidsmakers als (ruimtelijk) ontwerpers, én natuurlijk de bewoners van de betreffende gebieden.

kennis

Essay: Grensoverstijgend ontwerpen

Via de Open Oproep Over grenzen werken vijftien ontwerpteams aan het fenomeen van grenzen en grensgebieden. Ze richten hierbij de aandacht op het indelings- en verdelingsvraagstuk dat onlosmakelijk verbonden is aan het geografische karakter van grensgebieden. Via ontwerpend onderzoek is in de eerste fase van de oproep gewerkt aan projecten die de grenzen van ons voorstellingsvermogen en representatie oprekken, om nieuwe manieren van handelen en samenwerken door diverse partijen in het ruimtelijk domein te stimuleren.
meer
Over grenzen

projecten

Twee Lânden, Eene Vörtied

De stuwwal van Ootmarsum-Uelsen heeft een rijk prehistorisch verleden. In Twee Lânden, Eene Vörtied gebruikt Werkend Landschap deze geschiedenis om naar de toekomst te kijken. Ze brengen het oude landschap aan beide kanten van de grens in kaart. Via zes thema's onderzoeken ze de verbinding tussen vroeger en nu. Deze thema's vormen de basis voor een ruimtelijk plan en een centraal verhaal voor het hele gebied. Ook koppelen ze huidige uitdagingen aan dit verhaal. Het project wil Duitsers en Nederlanders samenbrengen rond de geschiedenis van hun gebied. Ze maken een historisch onderzoek, kaarten, een publieksfolder en een ruimtelijk plan. Partners zijn Landschap Overijssel, Bronzezeithof Uelsen, Grafschaft Bentheim, gemeente Uelsen en museum Natura Docet.

I am grateful?

In I am grateful? onderzoekt Nasma Alshutfa de onzichtbare grenzen waar vluchtelingen in Nederlandse asielzoekerscentra tegenaan lopen. Het project komt voort uit haar eigen ervaringen en haar afstudeerproject aan de KABK. Ze kijkt naar grenzen die je niet kunt zien, maar die wel invloed hebben op het gevoel van saamhorigheid. Ze bezoekt verschillende asielzoekerscentra om verhalen te verzamelen. Dit doet ze via interviews en workshops met vluchtelingen en asielzoekers. Hun ervaringen en emoties vertaalt ze naar installaties: schaalmodellen op formaat 1:20 die worden tentoongesteld. Door vluchtelingen een podium te geven voor hun verhalen, wil ze meer begrip en betrokkenheid creëren. Ze werkt samen met Imagine IC in de Bijlmer, Tussenlanding van Milena Mulders, en met vluchtelingen en statushouders zelf.

Drinkbare IJssel

Een drinkbare IJssel is een teken van een gezonde rivier. In Drinkbare IJssel onderzoekt Ideate hoe we dat via grensverleggende samenwerkingen kunnen bereiken. Het project kijkt naar verschillende soorten grenzen: fysieke grenzen, grenzen in ons denken en grenzen tussen systemen. Via tekeningen, verhalen en een interactieve grenspost maken ze deze grenzen zichtbaar. Door regionale identiteit te benutten worden concrete stappen gezet om mensen samen te brengen en te werken aan een duurzame toekomst. Het project levert een actieplan op en een methode om systemen in beeld te brengen via causal loop diagrams. Partners zijn onder andere Waterschap Vallei en Veluwe, IJsselbiennale en stichting Drinkbare IJssel.

NOORDZEE

In NOORDZEE | Co-existeren in de mens-oester-zones zien Ester van de Wiel en Joost Adriaanse nieuwe kansen voor het herintroduceren van de platte oester. Door de bouw van offshore windparken komt er druk te liggen op marine leefgebieden. Om te onderzoeken hoe de wereld van de zee en die van de mens elkaar kunnen versterken, worden werksessies met experts georganiseerd. De inzichten vertalen ze naar ideeën die zee- en landsbewoners verbinden. Dit moet leiden tot een cultuurparagraaf in het Nature-Based-Solutions-beleid. Op een bijzondere manier werken ze samen met Stichting Zeeschelp, Helgoland Alfred Wegener Institut, ARK Rewilding Nederland én de platte oester zelf.

Architectures of Fictionalized Hospitality

Italië heeft een overeenkomst met Albanië over migratie en asiel. In Architectures of Fictionalized Hospitality onderzoekt millonaliu wat dit betekent voor de rol van architectuur als het gaat over de opvang van migranten en vluchtelingen. Er wordt gekeken naar hoe gebouwen worden gebruikt om migrantenstromen te beheersen en gezocht manieren om gebouwen aangenamer te maken. Het onderzoek stelt fundamentele vragen bij hoe architectuur wordt ingezet als instrument van een onrechtvaardig migratiesysteem. De inherent inhumane aard van het huidige migratie- en opvangsysteem wordt ter discussie gesteld, evenals de medeplichtige rol die de architectuur als discipline hierin speelt. Voor het onderzoek wordt gebruik gemaakt van ruimtelijke analyse, locatieobservaties, betrokkenheid van de gemeenschap en evaluaties van het EU-grensbeleid en de implicaties die dit heeft voor Nederland. Zo wordt deze vorm van grensbeheer en de rol van architectuur hierbij ter discussie gesteld om uiteindelijk te komen tot een gastvrijer migratie- en opvangsysteem.

Grensoverschrijdende vervuiling in een grensoverstijgend gebied

PFAS-vervuiling is een groot probleem in Zeeuws-Vlaanderen en Vlaanderen. Fides Lapidaire wil in Grensoverschrijdende vervuiling in een grensoverstijgend gebied mensen helpen om hier iets aan te doen. Nu voelen veel inwoners zich machteloos. Het project onderzoekt hoe mensen de vervuiling ervaren. Samen met adviesbureau TwynstraGudde vertalen ze deze ervaringen naar oplossingen. De onderzoeker werkt vanuit Broedplaats Nesse in Terneuzen. Zo blijft het project dicht bij de dagelijkse realiteit van inwoners. Het doel is dat mensen begrijpen wat er aan de hand is én wat ze kunnen doen. Ook willen ze politieke gevoeligheden doorbreken. Ze werken samen met Broedplaats Nesse, gemeente Terneuzen, TwynstraGudde en Embassy of Water.

Trans Regio Express

De lancering van de 'Drielandentrein' tussen Luik, Maastricht, Heerlen en Aken biedt nieuwe kansen voor een euregionaal OV-netwerk. Maurer United Architects onderzoekt in Trans Regio Express hoe de gebieden rond de stations kunnen ontwikkelen. Ze willen een gebied creëren waar mensen makkelijk over de grens kunnen wonen, werken en leven. Dit tweejarige project bouwt voort op bestaande plannen voor Zuid-Limburg, maar richt zich specifiek op de stationsgebieden en hoe die met elkaar verbonden zijn. Het doel is een vernieuwend plan dat mensen en plekken over de grens verbindt. Ze werken samen met Stadsregio Parkstad Limburg, Wiebenga Consultants en Reicher Haase Assoziierte.

Grenswoners

In Zeeuws-Vlaanderen hebben jongeren het moeilijk. Er zijn te weinig geschikte woningen en dat heeft invloed op hun mentale gezondheid. In het project Grenswoners onderzoekt Muzus hoe wonen over de grens kan bijdragen aan brede welvaart voor jongeren, starters en toekomstige generaties. Ze kijken naar twee gebieden: Sluis-Westkapelle en Clinge-De Klinge. Via interviews, praktische tests en workshops verzamelen ze verhalen en ideeën. Deze vertalen ze naar toekomstbeelden. Samen met jongeren en mensen uit de woonsector bepalen ze welke stappen nodig zijn. Ook kijken ze hoe de situatie verschilt met Zuid-Limburg. Ook kijken ze hoe de situatie verschilt met Zuid-Limburg. Partners zijn Onbegrensd Zeeuws-Vlaanderen, Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving en Neimed. Deze partners zijn onderdeel van het Nationaal Netwerk Brede Welvaart.

BORDER PASSAGES

Europese grensregio's zijn sinds de oprichting van het Schengengebied veranderd van buitengebieden in 'connecting zones'. In BORDER PASSAGES onderzoekt -C-A-S- drie plekken waar dit gebeurt: Eemshaven, Coevorden en Venlo. Ze praten met bewoners, deskundigen, gemeenten en instellingen over hun ideeën en belangen. Deze gesprekken combineren ze met informatie uit archieven en data. Zo ontstaat een rijk beeld van deze grensgebieden. Al deze inzichten komen in een atlas die laat zien hoe logistiek, mensen, natuur en regels samenkomen bij de grens. Deze atlas kan helpen bij het maken van nieuwe plannen voor grensgebieden. Ze werken samen met experts van verschillende universiteiten, waaronder Merten Nefs (EUR) en Mirjam Twigt (LDE GMD), en met de gemeente Coevorden.

Via spoorambassades naar duurzaam verbonden grensregio's

De Vereniging Deltametropool ziet dat er te weinig goede treinverbindingen zijn over de grens. Dit remt de ruimtelijke en economische ontwikkeling van grensgebieden. Met Via spoorambassades naar duurzaam verbonden grensregio's willen ze dit veranderen. Ze onderzoeken de kansen van betere spoorverbindingen tussen Eindhoven, Hasselt en Parkstad Limburg. Het project gebruikt 'spoorambassades' om te laten zien hoe de regio beter bereikbaar kan worden. Ook kijken ze hoe dit de ruimtelijke samenhang kan versterken. Ze maken een rapport met kaarten en beelden van de mogelijkheden. Hierin laten ze zien hoe wonen, werken en recreëren beter verbonden kunnen worden via het spoor. Ze werken samen met onder andere Railforum, NS, provincie Belgisch Limburg en verschillende gemeenten.

Bio-regionale toekomstperspectieven voor de beekdaleconomie in de Kempen

In de Kempen staat het beekdalsysteem onder druk door droogte en waterschaarste. Spacevalue onderzoekt in Bio-regionale toekomstperspectieven voor de beekdaleconomie in de Kempen hoe ze dit kunnen oplossen met bio-based bouwmaterialen. Ze kijken naar drie niveaus: de hele regio Kempen, de beekdalen, en drie concrete locaties: Business Parc Treeport, de hermeandering van de Aa, en stadsontwikkeling van 't Zoet. Het project verbindt deze niveaus via innovatieketens en gesprekken tussen verschillende partijen. Ze maken een kansenkaart en toekomstvisie voor de Kempen, en ontwikkelen verbeeldingen voor de beekdalen en scenario's voor de drie locaties. Deze delen ze via een digitaal platform en tentoonstelling. Partners zijn Slodka X Zatta, ROOTZ, Waterschap Brabantse Delta, gemeenten Breda en Zundert en Van Gogh Nationaal Park.

TRUCK STOP BORDER PROJECT

Voor TRUCK STOP BORDER PROJECT onderzoekt Studio ilinx met import.export Architecture mogelijke toekomsten voor truck stops aan de Nederlandse grens. Ze zien deze plekken niet alleen als logistieke punten, maar als sociale ontmoetingsplaatsen. Hier moet ook ruimte zijn voor zorg en welzijn. Het project begint met onderzoek naar de rol van truck stops in het grotere plaatje. Daarna zoomen ze in op drie locaties: Hazeldonk en Meer (NL-BE), Mol (BE) en Dinkelland (NL-DE). Ze verkennen hoe deze plekken de ontwikkeling van grensgebieden kunnen stimuleren. Alle bevindingen komen in een publicatie die kijkt naar verschillende schaalniveaus: van het grote Europese netwerk tot het dagelijks leven van de trucker. Ze werken samen met ESPRONG, de Belgische Transportarbeidersbond ABVV-BTB en cultureel platform AR-TUR uit Turnhout.

Reimagining the Dutch Border

Beyond Borders kijkt op een nieuwe manier naar de Nederlandse grens. In Reimagining the Dutch Border zien ze de grens niet als een lijn, maar als een dynamisch gebied van 'borderscapes'. Het project onderzoekt hoe de grens versnippert en verandert. Ze verzamelen data, houden interviews en doen veldonderzoek naar de Nederlandse grensgebieden. Samen met ontwerpers en belanghebbenden maken ze hier vernieuwende visualisaties van. Zo maken ze zichtbaar hoe mensen, plekken en machtsstructuren met elkaar verbonden zijn. De resultaten worden op verschillende manieren gedeeld: via cutting-edge designs, workshops, artikelen en een tentoonstelling. Dit helpt om een beter begrip te krijgen van de Nederlandse grens. Partners zijn Nijmegen Centre for Border Research, grafisch vormgever Annelys de Vet en cartografisch vormgever Philippe Rekacewicz.

Ketens en kringlopen in Grenspark Groot Saeftinghe

Grenspark Saeftinghe moet een proeftuin worden voor landbouwinnovatie. Maar de grens tussen België en Nederland maakt dat lastig. In Ketens en kringlopen in Grenspark Groot Saeftinghe brengt Circular Landscapes daar verandering in. Ze organiseren 'ketenateliers' waar ondernemers elkaar ontmoeten. Samen verkennen ze kansen voor korte voedselketens, bio-based teelten en duurzame kringlopen. Het project onderzoekt verbindingen tussen boeren, de haven en de stad Antwerpen. Deze inzichten worden praktisch uitgewerkt in een businesscase. Ook maken ze een 'ketenatlas' die de ketens en kringlopen in beeld brengt. Het doel is om andere grensgebieden te inspireren en nieuwe samenwerkingen te starten. Er wordt nauw samengewerkt met de provincie Zeeland en EGTS Linieland van Waas en Hulst.

Rewilding de Doggersbank door verbeeldingskracht

MUST wil met Rewilding de Doggersbank door verbeeldingskracht het ecologische hart van de Noordzee herstellen. Dit is belangrijk voor het zeeleven en voor de kustgemeenschappen. Het project gebruikt cartografische verbeeldingskracht om vier soorten grenzen te onderzoeken: bestuurlijk, fysiek, menselijk en tijd. In drie stappen ontwikkelt MUST teken- en analysetechnieken. Deze technieken helpen bij het publieke debat over de toekomst van de Doggersbank. Ze laten zien hoe het gebied er nu uitziet en wat er mogelijk is. In de vervolgfase worden de technieken gebruikt in het rewilding-proces. Hiermee kunnen ze concrete stappen zetten naar natuurherstel. Het project wordt uitgevoerd samen met de Ambassade van de Noordzee en Stichting Doggerland, die veel kennis hebben van het gebied en de uitdagingen. Het project wordt uitgevoerd samen met de Ambassade van de Noordzee en Stichting Doggerland, die veel kennis hebben van het gebied en de uitdagingen.